# Vote Borda

<p class="callout success"><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">PUBLIÉ : [https://www.d-demain.net/fiches/votation/vote-borda/](https://www.d-demain.net/fiches/votation/vote-borda/)</span></p>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-" spellcheck="true"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-le-vote-borda-est-un"><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Le Vote Borda est une méthode de vote par classement</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">, pondéré</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy"> : les </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">votants classent les propositions/</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">candidats par ordre de préférence. Chaque position dans le classement rapporte un certain nombre de points</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">. L</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">e </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">gagnant</span> <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">est celui qui a la meilleure place au classement total</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">.</span></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-remarque-%3A-ce-type-d"><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Remarque : ce type de vote est applicable pour choisir parmi différentes solutions possibles, mais pas pour valider une proposition unique.</span></div>### <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Mise en place</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--1" spellcheck="true"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line list-start-number1" id="bkmrk-chaque-votant-re%C3%A7oit">1. <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Chaque </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">votant</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy"> reçoit une liste de tou</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">te</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">s </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">les propositions/</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">candidats.</span>
2. <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Il classe les </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">propositions/</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">candidats de son premier choix jusqu'à son dernier choix (1)</span>
3. <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Un système de points est appliqué</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">. P</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">ar exemple, dans un classement de n candidats, le 1ᵉʳ choix reçoit n</span> <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">points, le 2ᵉ n-</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">1</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy"> points, le 3ᵉ n-2 points, etc.</span>
4. <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Tous les votes sont comptabilisés, et les points de chaque candidat sont additionnés.</span>
5. <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">L</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">a proposition ou le c</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">andidat avec le score total le plus élevé </span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">l'emporte</span><span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">.</span>

</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--2"></div>### <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Caractéristiques</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-permet-de-minimiser-">- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Permet de minimiser la frustration en prenant en compte les préférences globales : pas seulement le premier choix, mais l'ensemble des préférences est valorisé</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Favorise un résultat consensuel en réduisant les effets de polarisation : une proposition modérée, appréciée de beaucoup, peut l'emporter face à une proposition clivante</span>

</div>### <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Points d'attention</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-si-tr%C3%A8s-peu-de-propo">- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Ce type de vote force à donner des points même à des propositions auxquelles on n'adhère pas du tout (ex : vote Borda avec classement obligatoire des 5 candidats proposés, alors que l'on en réprouve absolument certains)</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Cela demande aux votants d'analyser les différentes propositions pour exprimer leur préférences</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc b">**Gestion des égalités**</span><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc"> : des règles claires doivent être établies pour départager les propositions/candidats en cas d'égalité. Par exemple :</span>
    
    <div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-parmi-les-ex-%C3%A6quo-ga">
    - <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">parmi les ex æquo gagne celui qui a obtenu le plus de premiers choix</span>
    - parmi les ex æquo, re-vote
    - parmi les ex æquo, tirage au sort (2)
    
    </div>
- Sensibilité au nombre et type de candidats. Il est souhaitable que les propositions soient réellement différentes les unes des autres. Ex : s'il y a 1 proposition ROUGE et 3 propositions de nuances de BLEU, le BLEU aura probablement plus de points (cf. exemple plus bas).

</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-%C3%80-rev%C3%89rifier%2Frelire%2C"><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--3"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-%C3%80-rev%C3%89rifier%2Frelire%2C-1"></div></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--7" spellcheck="true"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--4"></div>### <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Points d'amélioration</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--10" spellcheck="true"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-donner-la-possibilit">- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc b">**Donner la possibilité aux votants de contester le vote en ajoutant 2 mentions :**</span>
    - <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">"Je conteste la teneur de la question"</span>
    - <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">"Je rejette l'ensemble des propositions".</span>
- Simplifier les classements : autoriser des classements partiels (ex : parmi 10 choix, classer vos 3 préférés) pourrait alléger la tâche des votants.

</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--8"></div>### <span class="author-a-415z86zpz75zrrndo77auy">Exemple concret</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--14" spellcheck="true"></div>##### <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Exemple avec des propositions bien réparties :</span>

Imaginons un vote Borda pour choisir une activité entre 4 options (2 activités en extérieur, 2 activités en intérieur), avec 5 votants :

- A : Randonnée
- B : Pique-nique
- C : Visite de musée
- D : Escape Game

Les 5 votants donnent leurs classements :

<div class="_tableContainer_16hzy_1" id="bkmrk-%C3%89lecteur-1%E1%B5%89%CA%B3-2%E1%B5%89-3%E1%B5%89-4"><div class="_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse" tabindex="-1"><table class="w-fit min-w-(--thread-content-width)" data-end="2774" data-start="2641"><thead data-end="2674" data-start="2641"><tr data-end="2674" data-start="2641"><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2652" data-start="2641">Votant</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2658" data-start="2652">1ᵉʳ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2663" data-start="2658">2ᵉ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2668" data-start="2663">3ᵉ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2674" data-start="2668">4ᵉ</th></tr></thead><tbody data-end="2774" data-start="2709"><tr data-end="2730" data-start="2709"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2713" data-start="2709">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2717" data-start="2713">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2721" data-start="2717">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2725" data-start="2721">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2730" data-start="2725">C</td></tr><tr data-end="2752" data-start="2731"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2735" data-start="2731">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2739" data-start="2735">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2743" data-start="2739">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2747" data-start="2743">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2752" data-start="2747">D</td></tr><tr data-end="2774" data-start="2753"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">A</td></tr><tr><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">C</td></tr><tr><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">5</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">B</td></tr></tbody></table>

</div></div>Attribution des points (4 points pour 1ᵉʳ, 3 pour 2ᵉ, 2 pour 3ᵉ, 1 pour 4ᵉ) :

<div class="_tableContainer_16hzy_1" id="bkmrk-candidat-points-%C3%A9lec"><div class="_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse" tabindex="-1"><table class="w-fit min-w-(--thread-content-width)" data-end="3104" data-start="2855"><thead data-end="2935" data-start="2855"><tr data-end="2935" data-start="2855"><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2866" data-start="2855">Candidat</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2886" data-start="2866">Points Votant 1</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2906" data-start="2886">Points Votant 2</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 3</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 4</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 5</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2935" data-start="2926">Total</th></tr></thead><tbody data-end="3104" data-start="3017"><tr data-end="3038" data-start="3017"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3021" data-start="3017">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3025" data-start="3021">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3029" data-start="3025">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3038" data-start="3033">11</td></tr><tr data-end="3060" data-start="3039"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3043" data-start="3039">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3047" data-start="3043">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3051" data-start="3047">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3060" data-start="3055">15</td></tr><tr data-end="3082" data-start="3061"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3065" data-start="3061">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3069" data-start="3065">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3073" data-start="3069">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3082" data-start="3077">10</td></tr><tr data-end="3104" data-start="3083"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3087" data-start="3083">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3091" data-start="3087">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3095" data-start="3091">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3104" data-start="3099">14</td></tr></tbody></table>

</div></div>Résultat : **B (Pique-nique)** gagne avec **15 points**.

##### <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Exemple avec des propositions mal réparties :</span>

<div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-imaginons-un-vote-bo" spellcheck="true">Imaginons un vote Borda pour choisir une couleur de balustrades entre 4 options, avec 5 votants. Ici, le biais est d'avoir multiplié des propositions similaires (bleues) au détriment d'une autre (rouge), ce qui disperse les votes :</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-a-%3A-rouge-b-%3A-bleu-c" spellcheck="true">- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">A : ROUGE</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">B : BLEU CLAIR</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">C : BLEU MOYEN</span>
- <span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">D : BLEU FONCÉ</span>

</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-5-votants-donnent-le-1" spellcheck="true"><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Les 5 votants donnent leurs classements, avec les 3 premiers qui sont pour le ROUGE avant tout :</span></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--5" spellcheck="true"></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-votant-1%E1%B5%89%CA%B3-2%E1%B5%89-3%E1%B5%89-4%E1%B5%89-" spellcheck="true"><div class="_tableContainer_16hzy_1" id="bkmrk-votant-1%E1%B5%89%CA%B3-2%E1%B5%89-3%E1%B5%89-4%E1%B5%89--1"><div class="_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse" tabindex="-1"><table class="w-fit min-w-(--thread-content-width)" data-end="2774" data-start="2641"><thead data-end="2674" data-start="2641"><tr data-end="2674" data-start="2641"><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2652" data-start="2641">Votant</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2658" data-start="2652">1ᵉʳ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2663" data-start="2658">2ᵉ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2668" data-start="2663">3ᵉ</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2674" data-start="2668">4ᵉ</th></tr></thead><tbody data-end="2774" data-start="2709"><tr data-end="2730" data-start="2709"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2713" data-start="2709">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2717" data-start="2713">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2721" data-start="2717">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2725" data-start="2721">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2730" data-start="2725">C</td></tr><tr data-end="2752" data-start="2731"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2735" data-start="2731">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2739" data-start="2735">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2743" data-start="2739">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2747" data-start="2743">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2752" data-start="2747">C</td></tr><tr data-end="2774" data-start="2753"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">D</td></tr><tr><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">A</td></tr><tr><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2757" data-start="2753">5</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2761" data-start="2757">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2765" data-start="2761">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2769" data-start="2765">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2774" data-start="2769">A</td></tr></tbody></table>

</div></div></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-attribution-des-poin-1" spellcheck="true"><span class="author-a-z83zyg1mz72zgz65zhnqz68zwnqc">Attribution des points (3 points pour 1ᵉʳ, 2 pour 2ᵉ, 1 pour 3ᵉ, 0 pour 4ᵉ) :</span></div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-candidat-points-vota" spellcheck="true"><table class="w-fit min-w-(--thread-content-width)" data-end="3104" data-start="2855"><thead data-end="2935" data-start="2855"><tr data-end="2935" data-start="2855"><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2866" data-start="2855">Candidat</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2886" data-start="2866">Points Votant 1</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2906" data-start="2886">Points Votant 2</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 3</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 4</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2926" data-start="2906">Points Votant 5</th><th class="align-center" data-col-size="sm" data-end="2935" data-start="2926">Total</th></tr></thead><tbody data-end="3104" data-start="3017"><tr data-end="3038" data-start="3017"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3021" data-start="3017">A</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3025" data-start="3021">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3029" data-start="3025">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3033" data-start="3029">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3038" data-start="3033">14</td></tr><tr data-end="3060" data-start="3039"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3043" data-start="3039">B</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3047" data-start="3043">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3051" data-start="3047">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3055" data-start="3051">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3060" data-start="3055">15</td></tr><tr data-end="3082" data-start="3061"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3065" data-start="3061">C</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3069" data-start="3065">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3073" data-start="3069">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3077" data-start="3073">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3082" data-start="3077">8</td></tr><tr data-end="3104" data-start="3083"><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3087" data-start="3083">D</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3091" data-start="3087">2</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3095" data-start="3091">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">1</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">3</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3099" data-start="3095">4</td><td class="align-center" data-col-size="sm" data-end="3104" data-start="3099">13</td></tr></tbody></table>

</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk-%C2%A0%C2%A0%C2%A0-rouge-a-9-points" spellcheck="true">Résultat : **B (BLEU CLAIR)** gagne avec **15 points**, alors que la majorité simple est pour le **A (ROUGE)** !</div><div aria-live="assertive" class="ace-line" id="bkmrk--9" spellcheck="true"></div>##### <span style="text-decoration: underline;">Liens utiles :</span>

(1) Outils en ligne conseillés, open-sources : [Pollen (https://pollen.cl/)](https://pollen.cl/) , [Belenios (https://vote.belenios.org/)](https://vote.belenios.org/).  
(2) Fiche ["Tirage au sort" (https://www.d-demain.net/fiches/votation/tirage-au-sort/)](https://www.d-demain.net/fiches/votation/tirage-au-sort/).  
(3) [Fiche "Introduction à la Votation" (https://documenter.converger.fr/books/d-demain/page/introduction-a-la-votation)](https://documenter.converger.fr/books/d-demain/page/introduction-a-la-votation).